Zasady opodatkowania marynarzy
Marynarz wykonujący pracę najemną poza granicami kraju i osiągający dochody z wykonywanej tam pracy bez pośrednictwa płatnika ma obowiązek wpłacenia zaliczki na podatek dochodowy w wysokości 12% tych dochodów (może zastosować także wyższą stawkę).
Termin na wpłatę zaliczki mija 20 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym wrócił do kraju. W sytuacji, gdy termin płatności zaliczki przypada po zakończeniu roku podatkowego to należny podatek jest płatny przed upływem terminu określonego na złożenie zeznania. Dlatego, marynarz zobowiązany jest do uiszczenia bez wezwania organu zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. Jest to zatem sprecyzowany w przepisach prawa obowiązek ciążący na podatniku.
Istnieje możliwość, aby podatnik zwolnił się z ww. ciążącego na nim obowiązku. Można to zrobić po akceptacji przez organ podatkowy wniosku o ograniczenie poboru zaliczek (zwanego potocznie wnioskiem o abolicję).
Powyższe uprawnienie podatnika wynika z art. 22 § 2a Ordynacji podatkowej, który stanowi, iż organ podatkowy, na wniosek podatnika, ogranicza pobór zaliczek na podatek, jeżeli podatnik uprawdopodobni, że zaliczki obliczone według zasad określonych w ustawach podatkowych byłyby niewspółmiernie wysokie w stosunku do podatku należnego od dochodu lub zysku przewidywanego na dany rok podatkowy.
Ulga abolicyjna przysługuje gdy umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania zawarta przez Polskę z drugim państwem przewiduje metodę proporcjonalnego odliczenia. Lista państw, z którymi Polska podpisała umowę znajduje się na oficjalnej stronie Ministerstwa Finansów. Trzeba pamiętać, że Polska przystąpiła do Konwencji wielostronnej („Konwencja MLI”), która zmienia wiele umów o unikaniu podwójnego opodatkowania. Konieczne jest więc sprawdzenie, czy i w jaki sposób Konwencja MLI wpływa na umowę – przedstawiają to tzw. teksty syntetyczne.
Jeśli Polska nie zawarła umowy w sprawie unikania podwójnego opodatkowania (tzw. stan bezumowny) – do dochodów uzyskanych w takim państwie stosuje się także metodę proporcjonalnego odliczenia.
Państwo źródła dochodu a jednostki offshore
W przypadku marynarzy pracujących na jednostkach specjalistycznych (FPSO, FSO, kablowce, statki badawcze) kwestia ustalenia państwa źródła dochodu komplikuje się dodatkowo. Jak potwierdził NSA w wyroku z 29 stycznia 2026 r. (II FSK 702/23), jeśli statek nie jest eksploatowany w transporcie międzynarodowym, to art. 14 ust. 3 Konwencji polsko-norweskiej nie znajduje zastosowania. Państwem źródła nie jest wówczas Norwegia (siedziba armatora), lecz państwo, na którego wodach terytorialnych, szelfie kontynentalnym lub w wyłącznej strefie ekonomicznej jednostka faktycznie operuje -np. Ghana, Brazylia, Angola czy Gujana.
Ma to istotne konsekwencje: jeśli Polska nie zawarła z tym państwem umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania (stan bezumowny), dochód podlega opodatkowaniu metodą proporcjonalnego odliczenia -ale ulga abolicyjna przysługuje wyłącznie od części dochodu, od której podatek został faktycznie zapłacony za granicą (interpretacja ogólna MF Nr DD4.8201.1.2019). W sytuacji objętej konwencją podatkową kwestia ta jest natomiast sporna -NSA w wyroku z 15 grudnia 2025 r. (II FSK 785/22, skład 7-osobowy) stwierdził, że faktyczna zapłata podatku za granicą nie warunkuje zastosowania UPO ani prawa do ulgi.
Odrębnym problemem jest sytuacja, gdy marynarz powołuje się na konwencję z państwem faktycznego zarządu statku (np. Wielką Brytanią lub Norwegią), lecz nie jest w stanie wykazać, że w tym państwie w ogóle ciąży na nim obowiązek podatkowy. WSA w Gdańsku w wyroku z 4 lutego 2026 r. (I SA/Gd 935/25) uznał, że brak kolizji roszczeń podatkowych wyklucza zastosowanie UPO -stanowisko to pozostaje jednak w napięciu z tezą NSA z wyroku II FSK 785/22. Rozbieżność ta wymaga indywidualnej oceny w każdej sprawie, z uwzględnieniem konkretnej konwencji i stanu faktycznego.
Zwolnienie z PIT (art. 21 ust. 1 pkt 23c) a ulga abolicyjna (art. 27g) – którą ścieżkę wybrać?
Polskie prawo podatkowe przewiduje dwie odrębne instytucje, z których może skorzystać marynarz pracujący za granicą. Wybór między nimi ma kluczowe znaczenie -w szczególności przy składaniu wniosku o ograniczenie poboru zaliczek na PIT.
Art. 21 ust. 1 pkt 23c u.p.d.o.f. to pełne zwolnienie z PIT. Wymaga jednak łącznego spełnienia rygorystycznych przesłanek: bandery UE/EOG, przewozu ładunków lub pasażerów w żegludze międzynarodowej, minimum 183 dni pracy w roku oraz zaświadczenia z art. 21 ust. 35. Art. 27g u.p.d.o.f. to ulga abolicyjna -nie zwalnia z podatku, ale pozwala odliczyć różnicę wynikającą z zastosowania mniej korzystnej metody rozliczenia.
WSA w Gdańsku w wyroku z 18 lutego 2026 r. (I SA/Gd 951/25) pokazał, jak kosztowna może być pomyłka w wyborze podstawy prawnej. Marynarz, którego statek pod banderą Cypru operował w żegludze międzynarodowej na rzecz przedsiębiorstwa z zarządem w UK, powołał się wyłącznie na art. 21 ust. 1 pkt 23c -nie uprawdopodobnił jednak spełnienia jego przesłanek. Gdy na etapie odwołania próbował „przeskoczyć” na ulgę abolicyjną z art. 27g, sąd stwierdził, że wniosek podatnika wyznacza ramy postępowania, a modyfikacja podstawy prawnej w odwołaniu jest niedopuszczalna.
Dlatego wybór ścieżki powinien być przemyślany przed złożeniem wniosku -z uwzględnieniem bandery statku, siedziby armatora, obowiązującej konwencji podatkowej i posiadanej dokumentacji.
Robert Nogacki – radca prawny (WA-9026), założyciel Kancelarii Prawnej Skarbiec.
Są prawnicy, którzy zajmują się prawem. I są tacy, którzy zajmują się problemami, na które prawo nie ma gotowej odpowiedzi. Od ponad dwudziestu lat Kancelaria Skarbiec pracuje na przecięciu prawa podatkowego, struktur korporacyjnych i ludzkiej niechęci do oddawania państwu więcej, niż się państwu należy. Doradzamy przedsiębiorcom z kilkunastu krajów – od tych z listy Forbesa po tych, którym fiskus właśnie zajął konto i którzy nie wiedzą, co robić jutro rano.
Jeden z najczęściej cytowanych ekspertów prawa podatkowego w polskich mediach – pisze dla Rzeczpospolitej, Dziennika Gazety Prawnej i Parkietu nie dlatego, że to dobrze wygląda w CV, lecz dlatego, że pewnych rzeczy nie da się wyjaśnić w piśmie procesowym i ktoś musi je powiedzieć głośno. Autor AI Decoding Satoshi Nakamoto. Sztuczna inteligencja na tropie twórcy Bitcoina. Współautor nagrodzonej książki Bezpieczeństwo współczesnej firmy.
Kancelaria Skarbiec zajmuje czołowe pozycje w rankingach kancelarii podatkowych Dziennika Gazety Prawnej. Czterokrotny laureat Medalu Europejskiego, laureat tytułu International Tax Planning Law Firm of the Year in Poland.
Specjalizuje się w sporach z organami skarbowymi, międzynarodowym planowaniu podatkowym, regulacjach kryptoaktywów i ochronie majątku. Od 2006 roku prowadzi sprawę WGI – jedną z najdłuższych spraw karnych w historii polskiego rynku finansowego, bo są rzeczy, których nie wolno zostawić w połowie, nawet jeśli trwają dwie dekady. Wierzy, że prawo jest zbyt poważne, żeby traktować je wyłącznie poważnie – i że najlepsza porada prawna to ta, dzięki której klient nigdy nie musi stanąć przed sądem.
